افسانه آنلاین



سرپرست گروه هنری پنجره در نشست «چای نقدپهلو»/ هنر مفهومی 7000 ساله در همسایگی تخت جمشید

1 1 1 1 1 امتیاز خبر: 0.00
تغییر اندازه متن

 

پرفورمنسِ «جور دیگر باید دید» بهانه ای شد تا سرپرست و کارگ گروه هنر مفهومی «پنجره» مهمان «چای نقد پهلو»
(نشست های تخصصی روزنامه افسانه) شود. پرفورمنسی که هدف آن تلنگری به جامعه به خاطر کتاب نخوانی اش بود! ملیحه طهماسبی هم به این موضوع با صراحت تأکید کرد: در کتاب خواندن زیر خط فقر هستیم و همه باید روی این مسئله، حساس باشند. او در این نشست به دلایل استفاده خود و گروهش از هنرهای مفهمومی و پرفورمنس برای انتقال پیام های فرهنگی و اجتماعی اشاره کرد. سرپرست گروه هنرهای مفهومی پنجره به بیان بخشی از  نتایج پژوهش های خود در زمینه هنرهای مفهومی هم پرداخت و از موضوعی جالب پرده برداشت: «هنرهای مفهومی در فارس شاید قدمتی 7000 ساله داشته باشد». او گواه این ادعای خود را نقش های بدن یکی از پیکره های کشف شده در محوطه تاریخی «تلر باکون» در همسایگی تخت جمشید دانست.

*خانم طهماسبی ایده «جور دیگر باید دید» چگونه در ذهنتان شکل گرفت؟

کتاب نخواندن. واقعاً به نظر من جامعه ما از نظر کتاب خواندن زیر خط فقر است و همه باید روی این موضوع حساس باشند و تدبیری برای آن بیاندیشند. همین حساسیت باعث شد که سراغ این موضوع بروم و محوریت پروفومنس جدید گروه «پنجره» را مطالعه قرار دهم.

*اما خیلی به این موضوع به طور مستقیم اشاره نشد؟

بله همین طور است. تلاش کردیم با استفاده از روشی غیرمستقیم مردم را به نتایج ارزشمند مطالعه خودشان واقف کنیم تا شاید تلنگری برای کتابخوانی باشد.

*از شیوه اجرا کمی برایمان بگویید؟

از هفت شاعر نامدار ایران اشعاری انتخاب و توسط اعضای گروه در اختیار مردم قرار گرفت. اولین اتفاق این بود که مردم با خالق اصلی این آثار  آشنا می شود. متأسفانه امروز در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی مدام سخنانی از  بزرگان دست به دست می شود که یا خالق آن سخن نامعلوم است یا به اشتباه به شخصی نسبت داده می شود. مثلاً شعرهای سیدعلی صالحی را به خسرو شکیایی و هر سخنی که دم دستشان می رسد را به «کوروش» نسبت می دهند. از این هفت شاعر حدود 100 متن معروف که اغلب هم درفضای مجازی با این اشتباهات رو به رو بودند را در اختیار مردم گذاشتیم. در ادامه مردم برداشت ذهنی خود را از آن بر کاغذهایی نقش می زدند همراه خود به یادگار می بردند.

* از کدام شاعران؟

فردوسی، خیام، مولانا، سعدی، پروین اعتصامی، عطار و سهراب سپهری (سیمین بهبهانی، محدعلی بهمنی، اخوان ثالث)

* نبودن «حافظ» در میان این شاعران عجیب نیست؟چرا. اما این امر تعمدی بود چون با توجه به فرهنگ تفأل که در ذهن ما نهادینه شده بیم آن می رفت همه برگه های حاوی اشعار حافظ را انتخاب و مار از هدف اصلی مان دور کنند.

*خوب نتیجه خوب بود؟

بله. فکر می کنم ما به تمام اهدافی که می خواستیم رسیدیم. هدف ما علاوه بر ترویج فرهنگ مطالعه و جذب مردم به سوی کتاب خواندن، عمیق خوانی هم بود. بسیاری از مردم متوجه شدند که اولاً چقدر مطالعه مطالب در فضای مجازی سطحی است و در ثانی در برخی موارد چقدر دچار اشتباه بوده اند. همچنین تمرین تفکر و عملی کردن نتایج مطالعه هم با اجرا بر روی صفحه کاغذ در این اجرا محقق شد.

*خودتان چه نتایجی به دست آوردید؟

این پرفرومنس از سویی دیگر اهداف پژوهشی را نیز دنبال می کرد. بر اساس فرم نظرسنجی که در اختیار مردم قرار گرفت میزان علاقه به سبک های شعری و درونمایه حماسی، غنایی، اجتماعی و ... مشخص شد.

* پس معتقدید پرفورمنس اثرگذاری بیشتری در حوزه های اجتماعی و فرهنگی دارد؟

ببینید. اگر قرار بود با همایش و سمینار و سخنرانی و معرفی کتاب کسی کتابخوان شود الان ما کتابخوان ترین ملت جهان بودیم.

هنر در همه مناسبات اجتماعی اثرات کم نظیری دارد. هنرمندان حتی در تحولات سیاسی نقشی مهم ایفا کرده اند و در انقلاب های بزرگ جهان حضور جدی داشته اند. بنابراین استفاده از هنر برای ایجاد بسترهای مناسب به منظور ایجاد یک جریان اجتماعی اجتناب ناپذیر است.

*جوابم را نگرفتم. سئوالم مشخصاً درباره پرفورمنس بود.

خوب پروفورمس از این قاعده مستثنی نیست و پرفرم ها در چند دهه اخیر کارهای جدی و اثرگذاری در حوزهای اجتماعی به انجام رسانیده اند. در این روش هنرمند بدون در نظر گرفتن محدودیت ها در فضایی بداهه و بکر و در دنیایی رها ایده خود را ارائه می دهد؛ ایده هایی که عرضه آن با یک هنر خاص شاید دشوار باشد اما در پرفورمنس با استفاده از ابزارهای نامحدودی که در اختیار دارد به راحتی ایده پردازی می کند. ضمن اینکه مردم در فضای هنریِ مجود در این روش نقش مستقیمی دارند و گاه حتی جزئی از آن می شوند بنابراین اثرگذاری بسیار زیادی دارد. بر این نکته هم باید تأ کید کنم که انسان موجودی بصری است و چیزهایی را که می بیند بهتر درک کرده و می پذیرد.

*گروه پنجره را از چه زمانی تشکیل دادید؟

اولین بار در سال 1393 با اجرای «اسطوره و ابیتان شناسی» کار آغاز شد. این اجرا تلاش داشت با دیدگاهی متفاوت به چالش های اجتماعی با نگاهی تاریخی بنگرد و ذهن مردم را قلقلک بدهد. در همان سال و در برنامه های «گذر هنر» اجرای «در جان تو جانی است ...»

با موضوع مولانا و بعد از آن «همای اوج سعادت» با محوریت حضرت حافظ انجام شد.

پرفورمنس «باز این چه شورش است» و اجرای «مجلس مولانا و حافظ» هم در ادامه برنامه های گروه هنرهای مفهومی پنجره اتفاق افتاد و امسال هم که جور دیگر باید دید 17 و 18 شهریور ماه مقابل تالار حافظ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس  به سرانجام رسید.

*رشته ای مستقل برای پروفومنس در دانشگاه ها وجود ندارد؟

نه. به صورت واحد درسی اما تدریس می شود.

*چه رشته ای؟

سئوال خوبی است و قبل از پاسخ دادن به آن باید به نکته کلیدی اشاره کنم. پرفورمنس بدون شک از هنرهای تجسمی پایه ریزی شده است که بادی آرت (body art) نمونه های اولیه و حتی پیش از تاریخ آن هستند.

اما در فضای هنری هم این هنرمندان تجسمی بودند که برای نشان دادن فضای خاص اثر خود به مرور از موسیقی و حرکات فرم هم بهره بردند. اما این جرکات فرم آنقدر در پرفورمنس های مدرن پررنگ نشان داده شده است که به نظر من حتی به اشتباه واحد درسی آن در هنرهای نمایشی ارائه می شود.

*به نظر می رسد مناتقد جدی برخی از اجراهای جدید پروفرومنس هستید؟

بله. متأسفانه برخی از هنرمندان به ویژه بچه های تئاتر پروفورمنس را با حرکات فرم از پیش طراحی شده آن هم در فضایی بسته و مخاطبین روی صندلی نشسته اشتباه گرفته اند. در حالی که شاخص اصلی یک پرفورم بداهه پردازی و نشان دادن یک ایده با استفاده از فضای موجود در محیط و حتی استفاده از مخاطب است.

* شما کارشناس  ارشد باستانه شناسی هستید. چه طور با پرفورمنس آشنا شدید؟

تحصیلات دانشگاهی من با رشته صنایع دستی مجسمه سازی و سفال و سرامیک آغاز شد. در سال 1385 برای تز دوران کارشناسی بر روی جامعه شناسی نقوشِ سفال های پیش از تاریخ کار کردم که این موضوع بستر ساز آشنایی ام با هنر مفهومی پیش از تاریخ شد. بعد از آن هم و در ادامه تحصیل در رشته باستان شناسی پایان نامه خود را بر مبانی نظری نقوش پیش از تاریخ استان فارس متمرکز کردم که نتایج جالبی هم در آنبه دست آوردم. 

این موضوع خیلی مفصل و نیازمند مقدمه چینی زیاد. اما باید بگویم اولین پایه پرفورم رقص های آئینی طلب باران در دوره نوسنگی و کشیدن نیازها و خدایان بر بدن بوده است. به طور کلی پرفورمنس با بداه پردازی رابطه مستقیم دارو و در واقع به وجود آمدن نیاز بوده است که بشر به کارهای مفهومی مثل آئین های طلب باران می پرداختند.

حتی در دوران متأخر هم نماز باران و بستن دخیل  به درختان هنر مفهومی و پرفورمنس است.

*از نتایج به دست آمده در مقاله تان بگویید.

همانطور که می دانید بسیاری از آثار و اطلاعات دوران پیش از تاریخ در اثر حوادث مختلف از بین رفته است و نمی توان به طور دقیق درباره اتفاقات آن دروان سخن به میان آورد. اما با این وجود «بادی آرت» قدیمی ترین نوعهنرهای مفهومی است که در استان فارس هم نمونه هایی از آن در محوطه تاریخی «تل باکون» تخت جمشید یافت شده است. پیکره ای که خورشید بر آن نقش بسته.

*از برنامه های آتی گروه پنجره چه خبر؟

در حال کار بر روی ایده هایی هستیم. همانطور که گفتم پروفورمنس را برای فضاسازی در بسترهای اجتماعی دنبال می کنیم و حرکات فرم را در ویدئوآرت هاییمان.

*ممنون که به «چای قند پهلو» آمدید. اگر صحبتی در پایان باقی مانده است بفرمایید.

باید از همه اعضای گروه آرمین عابدینی، پریسا برازجانی و فرزانه شاهروبندی و همچنین اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس که زمینه اجرای خوب «جور دیگر باید دید»  را فراهم کردند تشکر کنم. از شما هم ممنونم که زمینه آشنایی بیشتر مردم را با سبک های نوپای هنری فراهم می کنید.